Wat zei Neil Armstrong op de maan?

Weinig zinnen zijn zo bekend als de eerste woorden die een mens op de maan uitsprak. Ze werden live uitgezonden naar honderden miljoenen kijkers en staan sindsdien in elk geschiedenisboek. Toch is er rond die ene zin meer te vertellen dan je zou denken: over een ontbrekend woordje, over de vraag of Armstrong de zin vooraf had bedacht, en over de vele andere uitspraken die tijdens Apollo 11 werden gedaan.

Het moment van de eerste stap

De maanlander Eagle landde op 20 juli 1969 om 20:17 UTC. Daarna duurde het nog ruim zes uur voordat Armstrong naar buiten ging: de astronauten moesten de lander controleren, hun ruimtepakken en draagbare levensondersteuning aantrekken en de cabine drukloos maken. Om 02:56 UTC op 21 juli — in Nederland was het toen 03:56 — zette Armstrong zijn linkerlaars op het maanoppervlak. Een camera op de buitenkant van de maanlander zond het beeld live uit, en via de antennes van Goldstone in Californië en Honeysuckle Creek en Parkes in Australië ging het de wereld over. In Nederland zaten veel mensen er midden in de nacht voor op.

Terwijl hij van de laatste sport van de ladder op de voetplaat van de lander stond en daarna het oppervlak betrad, sprak Armstrong de woorden die beroemd zouden worden. Volgens de officiële NASA-transcriptie luidde de zin: “That’s one small step for (a) man, one giant leap for mankind.” De haakjes rond ‘a’ staan er niet voor niets.

De discussie over het woordje ‘a’

Op de opname is het woordje a niet te horen. Zonder dat lidwoord is de zin eigenlijk onlogisch: ‘man’ en ‘mankind’ betekenen dan allebei ‘de mensheid’, waardoor er staat “een kleine stap voor de mensheid, een reuzensprong voor de mensheid”. Armstrong zelf heeft altijd gezegd dat hij “for a man” bedoelde en ook dacht dat hij het had gezegd. Hij erkende later dat het woordje mogelijk wegviel en vroeg mensen het tussen haakjes te zetten.

In 2006 beweerde een Australische computerprogrammeur, Peter Shann Ford, dat hij met geluidsanalyse een heel kort signaal had gevonden waar ‘a’ zou moeten staan. Andere onderzoekers, onder wie taalkundigen die in 2016 Armstrongs dialect uit Ohio bestudeerden, concludeerden dat ‘for a’ in zijn uitspraak zo snel samensmelt dat het nauwelijks te onderscheiden is. Een definitief antwoord is er niet. Vast staat wel wat hij bedoelde.

De Nederlandse vertaling

In het Nederlands wordt de zin meestal vertaald als “Dat is een kleine stap voor een mens, een reuzensprong voor de mensheid.” Je hoort ook varianten als “een kleine stap voor de mens, maar een grote stap voor de mensheid”. Dat woordje ‘maar’ staat niet in het origineel, en ‘voor de mens’ is eigenlijk precies de vertaling van de versie zonder ‘a’. Wie het zuiver wil citeren, kiest dus voor “een kleine stap voor een mens”.

Had Armstrong de zin vooraf bedacht?

NASA heeft Armstrong nooit een tekst voorgeschreven. Armstrong vertelde in interviews en in zijn geautoriseerde biografie First Man (James R. Hansen, 2005) dat hij er pas na de landing echt over nadacht, in de uren voordat hij naar buiten ging. Hij vond het niet zinvol om vooraf iets te bedenken zolang de kans op een geslaagde landing onzeker was. Zijn broer Dean beweerde in 2012 in een BBC-documentaire dat Neil hem de zin al maanden voor de vlucht had laten lezen. Of dat klopt is niet te controleren; Armstrong zelf hield vast aan zijn eigen versie.

“The Eagle has landed”

Minstens zo historisch, maar minder bekend bij het grote publiek, zijn de woorden direct na de landing, ruim zes uur eerder. Na een spannende afdaling met computeralarmen (de beruchte 1201- en 1202-alarmen van de Apollo-boordcomputer) en een bijna lege brandstoftank meldde Aldrin “Contact light” toen de sensoren aan de landingspoten de grond raakten. Kort daarna zei Armstrong:

“Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed.” — “Houston, hier Basis Rust. De Eagle is geland.”

Capcom Charlie Duke in Houston was zo opgelucht dat hij zich versprak: “Roger, Twan… Tranquility, we copy you on the ground. You got a bunch of guys about to turn blue. We’re breathing again. Thanks a lot.” Vrij vertaald: “Begrepen, jullie staan op de grond. Hier zitten een stel mensen die bijna blauw aanliepen. We ademen weer.” De naam ‘Tranquility Base’ hadden Armstrong en Aldrin zelf gekozen, naar de Mare Tranquillitatis, de Zee der Rust.

Andere uitspraken op het maanoppervlak

• Armstrong over de bodem: “The surface is fine and powdery. I can kick it up loosely with my toe.” — het oppervlak is fijn en poederig. Meer daarover op de pagina over maanstof.
• Aldrin, bij het uitstappen: “Beautiful view”, gevolgd door de beroemde omschrijving “Magnificent desolation” — prachtige verlatenheid. Buzz Aldrin gebruikte die woorden later als titel van zijn autobiografie.
• De plaquette op de lander, voorgelezen door Armstrong: “Here men from the planet Earth first set foot upon the Moon, July 1969, A.D. We came in peace for all mankind.” — Hier zetten mensen van de planeet aarde voor het eerst voet op de maan, juli 1969 n.Chr. Wij kwamen in vrede voor de hele mensheid.
• Het telefoongesprek met president Nixon: Nixon sprak de astronauten via een radioverbinding vanuit het Witte Huis toe. Armstrong antwoordde dat het een eer was om niet alleen de Verenigde Staten, maar “men of peace of all nations” te vertegenwoordigen.

Het fabeltje van ‘Good luck, Mr. Gorsky’

Op internet circuleert al decennia een verhaal dat Armstrong op de maan “Good luck, Mr. Gorsky” zou hebben gezegd, met een schunnige anekdote over zijn buren als verklaring. Dat is een broodje aap. In de volledige transcripties van de missie komt de zin niet voor, en Armstrong zelf heeft verklaard dat hij het verhaal voor het eerst hoorde van een komiek. Het is een goed voorbeeld van hoe makkelijk verzonnen ‘citaten’ rond de maanlanding zich verspreiden — net als de complottheorieën.

De laatste woorden op de maan

Tegenover de eerste woorden staan de laatste. In december 1972 stapte Gene Cernan als laatste van Apollo 17 in de maanlander. Hij zei onder meer dat Amerika’s uitdaging van vandaag het lot van de mensheid van morgen had gevormd, en dat “we leave as we came and, God willing, as we shall return, with peace and hope for all mankind” — we vertrekken zoals we kwamen en, zo God het wil, zoals we zullen terugkeren: met vrede en hoop voor de hele mensheid. Sindsdien heeft niemand meer op de maan gesproken.

Waarom de woorden zo bleven hangen

De kracht van Armstrongs zin zit in de eenvoud. Hij maakte van een technische prestatie iets universeels: niet een overwinning van de Verenigde Staten in de ruimtewedloop, maar een stap van de hele mensheid. Dat paste bij de toon van de missie, die met de plaquette en de berichten van wereldleiders die op een siliciumschijf werden achtergelaten nadrukkelijk ‘voor de hele mensheid’ werd gepresenteerd. Wil je meer weten over de man achter de woorden? Lees dan het profiel van Neil Armstrong of de pagina over de eerste mens op de maan.