Artemis III — de beoogde maanlanding op de zuidpool

Artemis III is het moment waarop de cirkel rond moet gaan. Na een onbemande testvlucht met Artemis I en een bemande vlucht om de maan met Artemis II, is dit de missie waarbij astronauten daadwerkelijk op het maanoppervlak zullen staan. Het is, als alles verloopt zoals gepland, de eerste bemande maanlanding sinds Apollo 17 in december 1972. Meer dan vijftig jaar na Gene Cernan zijn laatste stap op de maan, zet opnieuw een mens — of zelfs twee — voet op een ander hemellichaam.

Artemis III is echter wezenlijk anders dan de Apollo-landingen. De bestemming is niet de equatoriale laagvlakten die Apollo bezocht, maar de maanzuidpool: een gebied met diepe, permanent beschaduwde kraters, vermoedelijk grote voorraden waterijs, en wetenschappelijke vragen die de Apollo-missies nooit konden beantwoorden. En de maanlander is niet het slanke, voor de maan ontworpen Lunar Excursion Module van Apollo, maar een reus: het Starship-gebaseerde Human Landing System van SpaceX.

De zuidpool: waarom daar?

De Apollo-missies landden allemaal op of nabij de maanequator, omdat dit de meest toegankelijke zones waren voor de technologie en banen van de jaren zestig. De maanzuidpool was destijds nauwelijks in kaart gebracht. Dat is sindsdien veranderd. Onbemande sondes, waaronder de Indiase Chandrayaan-missies en Chinese verkenners, hebben de zuidpool steeds gedetailleerder in beeld gebracht.

Het meest opzienbarende dat ze vonden: waterijs. In de permanente schaduw van diepe kraters bij de zuidpool — plekken waar al miljarden jaren geen zonlicht is doorgedrongen — bestaat water in de vorm van ijs. Dit heeft enorme wetenschappelijke betekenis: het ijs vertelt iets over de aanvoer van water in het vroege zonnestelsel, via kometen en asteroïden. Maar het heeft ook enorme praktische waarde. Water kan worden omgezet in zuurstof om te ademen en in waterstof als brandstof. Een maan die lokaal brandstof kan leveren, maakt toekomstige, langdurige missies en zelfs een permanente basis aanzienlijk haalbaarder.

De specifieke landingslocatie voor Artemis III wordt nog definitief vastgesteld op basis van actuele verkenningsgegevens. Het gaat om een van de kandidaatlocaties in de buurt van de zuidpool die zowel veilig te bereiken zijn met de maanlander als wetenschappelijk interessant. De eis is dat de locatie toegang geeft tot zowel permanent beschaduwde gebieden als zones die redelijk lang zonlicht ontvangen — want de maanlander heeft zonne-energie nodig.

Het vluchtprofiel: hoe werkt Artemis III?

De missie begint zoals Artemis II: de SLS-raket lanceert de Orion-capsule met de bemanning vanuit Kennedy Space Center. Orion reist naar de maan en koppelt aan bij het Lunar Gateway, het kleine ruimtestation in een baan om de maan dat door het Artemis-programma wordt opgebouwd. Vanuit Gateway stappen twee van de vier astronauten over in het Starship Human Landing System, dat al vooraf onbemand naar de maanomloopbaan is gestuurd.

De twee astronauten in het Starship HLS dalen dan af naar het maanoppervlak. De andere twee astronauten blijven in Orion, in een baan om de maan. Na hun verblijf op het oppervlak — geschat op meerdere dagen, langer dan elke Apollo-missie — stijgt het bovenste deel van het Starship HLS op, koppelt opnieuw aan bij Orion en Gateway, en keert de volledige bemanning in Orion terug naar de aarde.

SpaceX Starship als maanlander

De keuze voor Starship als Human Landing System was verrassend voor velen in de ruimtevaartsector. SpaceX had concurrenten als Blue Origin en Dynetics, maar won de NASA-aanbesteding mede op basis van de ambitieuze capaciteiten van Starship en de competitieve prijs. Starship is een compleet nieuw type ruimtevaartuig: volledig herbruikbaar ontworpen, in staat om grote massa's lading en veel mensen tegelijk te vervoeren, en uitgerust met tanks die enorm veel brandstof kunnen bevatten.

Voor gebruik als maanlander wordt Starship aanzienlijk aangepast. Het vaartuig krijgt uitklap-ladders en gangways zodat astronauten in hun ruimtepak in en uit kunnen, een aangepast interieur voor maanoperaties, en verbeterde navigatiesystemen voor nauwkeurig landen bij de pool. Omdat Starship bij de zuidpool te groot is om direct terug te keren naar de aarde, functioneert het als een pendel tussen het Gateway en het oppervlak: het brengt de astronauten naar beneden, wacht op hen en brengt hen omhoog terug naar de orbitale tussenstop.

Meer over de techniek en de bredere rol van SpaceX in de verkenning van de maan leest u op de pagina over SpaceX en de maan.

De bemanning en historische betekenis

De bemanning van Artemis III is nog niet definitief bekendgemaakt, maar de historische verwachting is duidelijk: deze missie beoogt de eerste vrouw en de eerste kleurling op de maan te zetten. Dat was vanaf het begin een expliciet doel van het Artemis-programma, vastgelegd in de naam zelf — Artemis, de zus van Apollo. Van de twaalf mensen die tijdens het Apollo-programma op de maan stonden, waren ze allemaal witte Amerikaanse mannen. Artemis III zal dat veranderen.

In de bredere context van wat deze landing betekent: Apollo 11 was de eerste maanlanding, Apollo 17 de laatste. Vijftig jaar lang was er niemand meer. Als Artemis III slaagt, wordt die leegte gevuld en begint een nieuw hoofdstuk. De landing zal niet de finale zijn, maar een nieuw begin: de eerste in een geplande reeks van steeds langere verblijven, in de aanloop naar een permanente aanwezigheid op de maan.

Wetenschappelijke agenda op het oppervlak

Artemis III is niet alleen een mijlpaal; het is ook een wetenschappelijke missie. De astronauten zullen uitgebreide moonwalks uitvoeren in de buurt van de zuidpool, met speciale instrumenten om het terrein te onderzoeken. Ze zullen bodemmonsters nemen, waaronder misschien monsters uit de permanente schaduwzones met ijs, en gedetailleerde geologische observaties doen in een gebied van de maan dat nooit door mensenhanden is aangeraakt.

Het geologische verhaal van de maanzuidpool is anders dan dat van de equatoriale vlakten. Terwijl Apollo-sites domineerden door lava-opgietingen uit lang vervlogen vulkanische periodes, bevat de zuidpool kraters van allerlei leeftijden, oud maangesteente en de sporen van inkomende hemellichamen. De stratigrafia van de ijsrijke lagen in de schaduwkraters kan zelfs informatie bevatten over de aanvoergeschiedenis van water op de maan over miljarden jaren.

Naast bemonsterd werk zullen de astronauten ook instrumenten plaatsen voor langetermijnmetingen die na hun vertrek doorgaan: seismometers, weerstations, instrumenten voor stralingsmeting. Dit voedt de wetenschappelijke basis voor toekomstige missies en permanente outposts.

Uitdagingen en risico's

Artemis III is de meest complexe missie in de geschiedenis van de bemande ruimtevaart op sommige vlakken. Ze vereist dat meerdere nieuw ontwikkelde systemen allemaal tegelijk succesvol functioneren: SLS, Orion, het Lunar Gateway, het Starship HLS, nieuwe ruimtepakken en nieuwe communicatiesystemen. Elke schakel in die keten moet betrouwbaar zijn; een mislukking in een van de systemen kan de hele missie bedreigen.

De zuidpool brengt specifieke operationele uitdagingen mee. Het terrein is ruwer dan de vlakten die Apollo bezocht. De belichting is laag en variabel: de zon staat aan de horizon en werpt lange schaduwen. Navigeren in dit terrein, zeker dichtbij schaduwzones, vereist geavanceerde lichtsystemen en zorgvuldige planning. De communicatie met de aarde kan worden bemoeilijkt door de locatie aan de rand van het voor de aarde zichtbare deel van de maan.

Daarboven zijn er de bekende risico's van de diepe ruimte: straling, micrometeorieten, mechanische storingen en de psychologische druk op de bemanning. NASA en haar partners hebben decennialang gewerkt aan het beheersen van deze risico's, maar nul risico bestaat niet. Elke maanmissie — van Apollo 1 tot de toekomst — heeft bewezen dat ruimtevaart moed vraagt van de mensen die het uitvoeren.

De weg na Artemis III

Artemis III is niet het eindpunt, maar een startschot. Na een geslaagde eerste landing zijn Artemis IV en latere missies gepland met steeds grotere ambities: langere verblijftijden op het oppervlak, meer wetenschappelijke apparatuur, de opbouw van permanente infrastructuur en uiteindelijk de mogelijkheid voor een blijvende aanwezigheid. Het Lunar Gateway wordt langzaam uitgebouwd; commerciële maanlanders worden verfijnd en herbruikbaar ingezet.

Het einddoel van dit alles is ook expliciet: de ervaringen, technologieën en logistieke kennis opgedaan op de maan zijn een onmisbare voorbereiding op een eventuele missie naar Mars. Artemis III is in die visie niet alleen de terugkeer naar de maan; het is de eerste stap op een weg die uiteindelijk verder reikt dan de maan, dieper ons zonnestelsel in. Meer over de motieven en ambities achter dit alles leest u op de pagina Waarom terug naar de maan.